از کلاس درس تا مسجد؛ روایت معلمی که آموزش را در دل محله ادامه داد
منیره پورهاشم، آموزگار پایه پنجم دبستان نسل ظهور ارومیه، با اجرای طرحهایی همچون «پنجشنبههای امید» و «کلاس در میدان»، مسجد را به پایگاهی برای آموزش، رفع اشکال، مهارتآموزی و فعالیتهای تربیتی دانشآموزان تبدیل کرده است.
به گزارش خبرگزاری بسیج آذربایجان غربی، منیره پورهاشم آموزگار پایه پنجم دبستان نسل ظهور ارومیه، در شرایط بحرانی تلاش کرده است فرآیند آموزش دانشآموزان را متوقف نکند و با بهرهگیری از ظرفیت فضای مجازی، مسجد، موکبها و ظرفیتهای محلی، بستری برای تداوم یادگیری و فعالیتهای تربیتی کودکان و نوجوانان فراهم کند.
«پنجشنبههای امید»؛ وقتی مسجد پایگاه یادگیری شد
پورهاشم در تشریح فعالیتهای خود میگوید: در دوران بحران، دو طرح «پنجشنبههای امید» و «کلاس در میدان» را اجرا کردم و مسجد را به کانون آموزش تبدیل کردم.
او با تلفیق آموزش آنلاین، کلاسهای حضوری و جلسات هفتگی رفع اشکال، تلاش کرده است زمینه دسترسی دانشآموزان به آموزش را فراهم کند و در کنار آن، فضایی امن و صمیمی برای حضور و فعالیت آنان ایجاد شود.
به گفته این آموزگار، یکی از چالشهای اصلی در آغاز این مسیر، پیدا کردن مسجدی برای برگزاری کلاسها بود که با کمک حوزه بسیج و هماهنگی فرمانده پایگاه و بزرگان محل، امکان استفاده هفتگی از مسجد فراهم شد.
وی همچنین از گفتوگوی مستقیم با والدین برای جلب اعتماد آنان سخن میگوید و معتقد است همراهی خانوادهها نقش مهمی در استمرار حضور دانشآموزان در این برنامهها داشته است.
آموزش در قالب بازی؛ از «مار و پله» تا یادگیری هویتمحور
یکی از بخشهای خلاقانه فعالیتهای این معلم، طراحی بازیهای تلفیقی و هدفمند آموزشی است؛ بازیهایی که به گفته او، در کنار مرور مطالب درسی، مهارتهای اجتماعی و تربیتی دانشآموزان را نیز تقویت میکنند.
«مار و پله دشمنسوزان» یکی از این بازیهاست که در آن دانشآموزان هنگام بازی، ابیات شعر فارسی را مرور میکنند. بازیکن برای ادامه مسیر باید بیت بعدی شعر را به درستی بیان کند.
پورهاشم میگوید این شیوه علاوه بر تقویت حافظه و یادگیری، دانشآموزان را با ادبیات و هویت فرهنگی پیوند میدهد و مهارتهایی مانند رعایت نوبت و رقابت سالم را نیز تقویت میکند.
او همچنین از طراحی بازیهایی با محوریت مفاهیم مورد نظر تربیتی خود، از جمله هفتسنگ استکبارستیزی، دارت شکم باطل، لیلی دشمنشکن و مارپله موشکی خبر میدهد که به گفته وی، با هدف طرح مفاهیمی مانند مقاومت، استقلال، اتحاد و دفاع از میهن در قالبی متناسب با سن دانشآموزان طراحی شدهاند.
از گلدوزی و عروسکسازی تا ساخت کیسه نان
فعالیتهای این آموزگار به درس و بازی محدود نمانده است.
آموزش گلدوزی، عروسکسازی، روباندوزی، ساخت کیسه نان، نقاشی و دیگر کارهای دستی بخشی از برنامههای مهارتی او برای دانشآموزان بوده است.
وی این فعالیتها را فرصتی برای یادگیری عملی، تقویت خلاقیت، مسئولیتپذیری و کار گروهی میداند و تأکید دارد که هنر زمانی اثرگذاری بیشتری دارد که دانشآموز بتواند آموختههای خود را در یک محصول واقعی به کار بگیرد.
در این فعالیتها، دانشآموزان تنها دریافتکننده آموزش نبودند؛ بلکه در ساخت محصولات و حتی آموزش برخی مهارتها به یکدیگر مشارکت داشتند.
وقتی کاردستی به یک درس ماندگار تبدیل شد
یکی از خاطرات ماندگار پورهاشم به ساخت نقشه ایران با رنگهای سبز، سفید و قرمز و تصاویر شهدا در روز ملی خلیج فارس بازمیگردد.
او برای این کاردستی، ماهیهای کوچک رنگی را در کنار تصاویر شهدا قرار داده بود. دانشآموزان ابتدا با شوخی درباره ماهیهایی که در حال بستهشدن بودند، سؤال کردند و معلم برای آنان توضیح داد که این ماهیها نمادی از شهدای غواص هستند.
به گفته پورهاشم، پس از شنیدن روایت شهدای غواص، فضای کلاس تغییر کرد؛ دانشآموزان با دقت بیشتری به روایت گوش دادند و سپس خودشان شروع به آمادهسازی تصاویر شهدا کردند و هر کدام، شهیدی را که میشناختند به دیگران معرفی کردند.
این تجربه برای آنان فرصتی بود تا یک موضوع فرهنگی و تاریخی را نه صرفاً از طریق توضیح شفاهی، بلکه از مسیر ساختن، روایت کردن و مشارکت گروهی تجربه کنند.
کلاسهایی که فقط کلاس درس نبودند
پورهاشم در کنار آموزش درسی، مجموعهای از برنامههای مهارتی و تربیتی را نیز دنبال کرده است؛ از آموزش کارهای شخصی، مهارت «نه گفتن» و خودمراقبتی گرفته تا احترام به بزرگترها، مشارکت در امور خانه، مطالعه، نظم، صرفهجویی و نماز اول وقت.
او همچنین برنامههایی با عناوین «یکشنبههای علوی» برای آشنایی با حکمتهای نهجالبلاغه در قالب داستان، «چهارشنبههای امام رضایی» برای گفتوگو درباره پرسشهای نوجوانان و «سهشنبههای مهدوی» با موضوع آشنایی با امام زمان(عج) و وظایف منتظران را در برنامههای خود قرار داده است.
برگزاری مناسبتهای مذهبی و ملی نیز بخش دیگری از این فعالیتها بوده است.
موکب؛ یک کلاس درس متفاوت
در کنار کلاسهای مسجد، موکبها نیز به محلی برای اجرای فعالیتهای آموزشی و تربیتی تبدیل شدند.
تهیه بستههای خوراکی و هدایا، پخش نذری، اجرای مسابقه، بازیهای آموزشی، چالشهای هنری و فعالیتهای گروهی از جمله برنامههایی بود که برای کودکان و نوجوانان حاضر در این تجمعات اجرا شد.
پورهاشم معتقد است این فعالیتها توانسته فضای آموزشی را از شکل رسمی و کلاسیک خارج کند و محیطی صمیمیتر برای مشارکت دانشآموزان ایجاد کند.
او همچنین از دعوت خانوادههای شهدا به موکبها و استفاده از ظرفیت نوجوانان، والدین و هنرمندان محلی برای آموزش مهارتهای هنری به عنوان بخشی از ظرفیتهای محله یاد میکند.
آموزش حتی در فضای مجازی متوقف نشد
این آموزگار درباره استفاده از فضای مجازی نیز میگوید: «در فضای مجازی آموزش تعطیل نشد، فقط شکل آن تغییر کرد.»
ارسال تکالیف خلاق و مهارتمحور، برگزاری چالشهای آموزشی و تربیتی، مسابقات کوتاه، نظرسنجی و ارائه بازخورد به دانشآموزان و والدین از جمله شیوههایی بوده که برای حفظ ارتباط آموزشی مورد استفاده قرار گرفته است.
به گفته وی، مشارکت مستقیم دانشآموزان در این فعالیتها موجب شد کلاس مجازی نیز از حالت انتقال یکطرفه مطالب فاصله بگیرد و به محیطی فعالتر و شادتر تبدیل شود.
همراهی خانوادهها؛ حلقه مهم آموزش
پورهاشم نقش خانواده را در موفقیت آموزشی دانشآموزان مهم میداند و معتقد است ایجاد محیط مناسب برای مطالعه، حمایت عاطفی، تشویق، پیگیری وضعیت درسی و همکاری با مدرسه و آموزگار میتواند به پیشرفت تحصیلی و تربیتی دانشآموزان کمک کند.
او میگوید بازخورد خانوادهها نسبت به کلاسهای رفع اشکال در مسجد و برنامههای آموزشی و تربیتی مثبت بوده است؛ چرا که دانشآموزان در کنار کمکدرسی، فرصت مشارکت در فعالیتهای گروهی، چالشها و برنامههای مهارتی را نیز پیدا میکردند.
از کمک به رزمندگان تا آموزش مهارتهای زندگی
این آموزگار همچنین به صورت داوطلبانه در فعالیتهایی همچون تهیه، بستهبندی و پخت غذا در حسینیه، خانه و مسجد و توزیع بخشی از بستههای آمادهشده مشارکت داشته است.
در نگاه او، تربیت دانشآموز تنها به کلاس و کتاب محدود نمیشود؛ بلکه باید در کنار آموزش علمی، مهارتهای زندگی، کار گروهی، مسئولیتپذیری و مشارکت اجتماعی نیز به دانشآموزان آموزش داده شود.
هدفی فراتر از رفع اشکال
پورهاشم هدف بلندمدت خود را تبدیل کلاسهای مسجد به فضایی فراتر از رفع اشکال درسی عنوان میکند؛ محیطی که دانشآموز در آن بتواند مهارتهای زندگی، مهارتهای هنری، ارتباط مؤثر، کار گروهی و استفاده صحیح از فضای مجازی را نیز بیاموزد.
او خطاب به معلمانی که قصد فعالیت در مساجد را دارند، توصیه میکند با صبر، صمیمیت و شناخت نیازهای دانشآموزان وارد این عرصه شوند و تلاش کنند مسجد را به فضایی جذاب، آموزشی و انگیزهبخش برای رشد کودکان و نوجوانان تبدیل کنند.
روایت منیره پورهاشم، روایت معلمی است که برای او تعلیم و تربیت دو مسیر جدا از هم نیستند؛ کلاس میتواند در مدرسه، مسجد، موکب یا فضای مجازی ادامه پیدا کند، به شرط آنکه دانشآموز در مرکز این فرایند قرار داشته باشد و فرصت یادگیری، تجربه، مشارکت و خلق کردن پیدا کند.